Sony Move ve Xbox Kinect gibi mimik kontrollü video oyun konsollarının satışa sunulmasıyla, göz hareketlerinin oyun alanına girmesinin çok uzun zaman almayacağını biliyorduk. Yıllardır bilgisayar ekranında göz hareketleri ve izleme davranışları incelenebiliyor; fakat bu özelliğin televizyon ekranına aktarılması bu zamana kadar mümkün görülmüyordu. Akıllı televizyonların tanımı göz izleme teknolojileri için dünya dolusu imkân sağladı; çünkü yeni televizyonlar büyük ekranlarıyla birlikte bilgisayar gibi olmaya başladılar.
Modern Akıllı televizyonlar internete bağlanıyor, video ve müzik akışı sağlıyor ve binlerce uygulama öneriyor. Son haberlerden biri Mirametrix’in –tüketici göz hareket teknolojilerinin üreticisi- akıllı televizyonlarla göz ve mimik izleme pilot entegrasyon çalışmasının başarılı şekilde sonuçlandığına dikkat çekti. Televizyon kontrolleri birkaç farklı uygulamayı test etmek için mimik kontrolü ve göz hareketlerinin kullanılmasını etkinleştirecek şekilde düzenlendi –yeniden tasarlamış Netflix menü üzerinden seçenekler arasında elle dolaşarak ve gözle seçimi yaparak film seçme -. Bu deneyin amaçlarından biri izleyicilerin kullanıcı deneyimlerini geliştirmek için akıllı televizyonları daha sezgisel bir yol sağlamaktır.
Göz hareketleri sadece akıllı televizyonlarla etkileşim devrimi yapacak potensiyele sahip değil, ayrıca medya tüketimini de artırabilir. İzleyen tercihlerine göre ya da göz hareketleri davranışlarına göre değişen dinamik reklam içerikleri ekranda gösterilebilir. Örneğin, televizyon şovunda bir karakterin yaptığı gibi bir gözlemci gözlerini dizüstü bilgisayar üzerindeki logoya odakladığında sistem bunu tanımlayabilir. Görsel dikkatle ilgili bu bilgileri kullanarak, içerik motoru mola sırasında dizüstü bilgisayar reklamını göstermek için seçti. Bu tip yüksek hedefli reklamlar, pazarlamacılar ve reklam tasarımcıları için çok değerli araçlar olabilir. Mirametrixs, büyük birşeyin izini sürüyor. Onlar tüm bu teknolojilerin entegrasyonunu hızlandırdıkça, bence etkileşim sağladığımız yolda bir evrim göreceğiz ve akıllı televizyon üzerinden tüketim sağlayacağız.
User Centric Inc. de görev yapan Agnieszka ( Aga) Bojko geçtiğimiz günlerde Feng Gui, EyeQuart ve Attention Wizard sistemleri ve göz izleme cihazı ile elde ettiği sıcaklık haritalarının karşılştırıldığı bir çalışma yayınladı. Bu çalışmada çok yaygın olarak kullanılan eBay alışveriş sitesinin ana sayfası test sayfası olarak kullanılmış ve sıcaklık haritaları kullanıcıların ilk beş saniye hangi noktalara odaklandıklarını anlamak için çıkarılmış. Feng Gui, EyeQuart ve Attention Wizard gibi sistemlerin iddiasına göre bu sistemler kullanılarak çıkarılan sıcaklık haritaları %75 – 90 oranında gerçek sıcaklık haritaları ile örtüşmekte; ancak yapılan bu çalışma bu iddianın gerçeklik payının fazla olmadığını kanıtlar nitelikte. Aşağıda her üç sistem içinde eBay ana sayfasının sıcaklık haritalarını görebilirsiniz.
Feng Gui ile simüle edilmiş sıcaklık haritası.
Attention Wizard ile simüle edilmiş sıcaklık haritası.
EyeQuant ile elde edilmiş sıcaklık haritası.
Yukarıda da görüldüğü gibi her üç sıcaklık haritasında da kullanıcıların odaklanacakları düşünülen bölgeler benzer. Bunun sebebi bu sistemlerin renk kontrast oranlarına dayanarak çalışması. Ayrıca EyeQuant’ a göre navigasyona bakılma oranı %1; fakat sistemin bu veriyi nasıl elde ettiğine dair herhangi bir açıklama veya bilimsel çalışma bulunmamakta. Aynı durum örtüşme oranlarının % 75- 90 iddiasında da geçerli.
Aga Bojko aynı sayfa için 21 katılımcı ile bir göz izleme çalışması yapmış ve sonuçlarını online olarak elde ettiği diğer sıcaklık haritaları ile karşılaştırmış. Senaryo olarak katılımcılardan hediyelik eşya satın almaları istenmiş. Simülasyon sistemlerin bir eksikliği de bu noktada açığa çıkıyor. Hiçbir görev/ amaç belirlemeden çıkan sıcaklık haritaları hazırlamaktalar; fakat bilinen bir gerçek kullanıcıların farklı görevlerde farklı noktalara odaklandıklarıdır.Göz izleme ile elde edilen harita ise aşağıdaki gibidir:
Gö zizleme testi ile elde edilmiş sıcaklık haritası.
Gerçek göz izleme ile hazırlanan sıcaklık haritası gösteriyor ki kullanıcılar büyük oranda navigasyona ve arma kısmına odaklanmışlar. Simülasyon ise bize kullanıcılar bu siteyi kullansalardı içinde reklamlarında bulunduğu görsellere odaklanacaklardı diyor.Simülasyon ile hazırlanan haritaların aksine kullanıcılar scroll yaparak sayfanın alt tarafına inmemişler bile. Bu çalışmaya itiraz eden Rafael Mizrahi ( Feng Gui’ de görev yapıyor ) sıcaklık haritalarının farklı çıkmasının sebebini göz izleme testinin sadece sayfanın fold kısmı ile yapıldığını oysa simülasyon sistemlerin tüm sayfayı değerlendirmesi olarak açıklıyor. Bu itiraz üzerine Aga Bojko katılımcıların scroll kullanmayı tercih etmediklerini ve bunun kullanıcının tercihi olduğunu açıklıyor. Bojko, Feng Gui ile sadece sayfanın fold kısmının sıcaklık haritasını yeniden oluşturuyor. Ancak sonuçlarda çok büyük bir değişiklik olmuyor. Aşağıda sadece sayfa foldu için alınan simülasyon sıcaklık haritasını görebilirsiniz:
Bu haritaya göre kullanıcılar eğer bu sayfayı kullansalardı logoya ve görsellere odaklanacaklardı. Hatta navigasyon ve arama kısmına bir kez bile bakmayacaklardı. Çok basit ve göz izleme cihazına erişimi olan herkesin kolayca deneyebileceği bu çalışma bir kez daha göstermiştir ki kullanıcı deneyimini en gerçekçi sonuçlarla elde etmenin yolu göz izleme cihazı ile laboratuvar ortamında yapılan gerçek testlerdir.
Ronaldo’nun görüntüsü dünya genelinde gösterildikten sonra Dikablis göz izlemeye olan ilgi arttı.
Dikablis sistemi ise sadece göz izlemeyi kapsamıyor. Aynı zamanda, 5 km’ye kadar tamamiyle toplanan verilerin kablosuz olarak aktarımını sağlıyor. Diğer yazılım platformları, araştırma araçları ve arayüzlerle entegre edilebilmesi de bu sisteme olan ilgiyi her geçen gün daha da arttırıyor. SimLab sürücü simulasyonu Dikablis sisteminin entegre edilmesine bir örnek. Bu simulasyon sayesinde sanal dünyalar yaratarak göz izleme sürücüsünün hazırlanan ortam ve görev için gerçekleştirdiği hareketlerini ve davranışlarını çizebilirsiniz.
Yürüyüş izleme, spor çalışmaları ve çevre testleri gibi deneyler içinse D-control arayüzüne bakılabiliyor. Bu arayüz, göz izleme verilerine bağlanan 4 video görüntüsün görülmesini sağlıyor ve böylece katılımcıların farklı açılardan görüntüleri ya da kullanıcıların hangi elementlerle etkileşim içinde olduğu kolayca anlaşılıyor.
Fakat tabi ki burada bitmedi. Ronaldo’nun gösterildiği videoda, hareket yakalama ve göz izleme teknolojilerinin birleştirilmesi sporcular hareket halindeyken hareketlerinin ve nereye baktıklarının anlaşılması sağlanıyor. (Video için tıklayınız)
Vienna Teknoloji Üniversitesi’nden Gergely Rakoczi’nin, Avustralya’daki Moodle kullanıcılarıyla ilgili yaptığı göz izleme çalışması, göz izlemenin birçok alanda giderek yaygınlaştığına örnek oldu. Rackoczi’nin çalışmasında öğrenciler Moodle’ı kullanırken göz hareketleri kaydedildi.
Bu verilerden yararlanarak ders geliştiricileri “Göz hareketlerini kaydeden öğretim materyallerini nasıl oluşturabiliriz?” sorusuna yanıt aramaya çalışıyorlar.
Aşağıda Moodle websayfaları izlenirken ortaya çıkan sıcaklık haritalarını inceleyebilirsiniz:
Şekil 1: Örnek makalenin sıcaklı haritası Şekil 2: Bir profil sayfasının sıcaklık haritası
Şekil 1 ve Şekil 2’deki sıcaklık haritalarında öğrencilere Moodle üzerinde sunulan bir makalede ve profil sayfasında, öğrencilerin gözlerinin en çok hangi noktalara odaklandığı gösterilmektedir.
Çalışma sonucunda öğrencilerin genellikle iki özelliğe bağlı kaldığı görüldü: “my courses” (derslerim) ve tarayıcının “geri” butonu. Bu sonuca bağlı olarak, raporda, dersin kullanılabilirliğini geliştirmek için “ekmek kırıntıları”nın kullanılabileceğini önerildi.
Ayrıca raporun sonucunda ders tasarımlarının daha iyi olabilmesi için 7 öneride bulunuldu. Bunlardan bazıları: fazla içerikli yazıların küçük parçalara bölünerek görsel algının ve bilginin işlenmesinin kolaylaştırılması, farklı anlamsal yaklaşımlar için farklı renk kullanılması ve bu renklerde tutarlı olunması, öğrencilerin katılımı için meraklarının artırılması (sonuçlar, öğrencilerin yüksek katılımının odaklanma yoğunluklarını artırdığını gösteriyor.).
Tapei’de düzenlenen Computex 2011 fuarında çekilen videoda gözleriyle oyun oynayabilen bir kişi görünüyor. Göz izleme cihazının yardımı ile kullanıcının göz hareketleri algılanıyor ve kullanıcı oyundaki kontrolleri gözleriyle yapabiliyor.
Carlsberg’in tüketici davranışlarını ölçümlemek için yaptığı göz izleme çalışması ile, pazarlama açısından oldukça yararlı sonuçlar elde edildi.
Çalışma temel olarak; “müşteri birasını nasıl seçiyor?” sorusu üzerine kurulan çalışmada, deneklerin bar ortamındaki hareketleri gözlemlendi. 250 müşterinin göz izleme testi bulguları, 10 barmen ile düzenlenen toplantı bulguları ile desteklendi.
Ortaya çıkan temel sonuç da; tüketiciler bara girdiklerinde hangi birayı alacaklarına karar vermiş olmuyor. Çoğunluk, görsellerin etkisi ve barmenlerin önerileri üzerine seçimini yapıyor. Yapılan toplantılarda, barmenlerin kullanıcı tercihlerini değiştirdikleri ve bundan keyif aldığı ortaya çıkmış.
Tüketicileri anlamak için önemli diğer bir bulgu da; bar ve restorant müşterilerinin farklı davranması. Bardaki deneklerin bolca yürüdüğü ve pek çok farklı görseli incelediği saptanırken, restorant kullanıcılarının tüm seçimlerini menü üzerinde yaptığı belirlenmiş.
Bu sonuçtan sonra Carlsberg, görsellerin daha efektif olarak görüldüğü ve fark edildiği noktaları göz izleme çalışması belirlemiş. Satış temsilcilerini bulgular ile bilgilendirilip reklam görsellerinin pozisyonlarında önemli değişikliklere gidilmiştir.
Carlsberg’in, Market Araştırma Yöneticisi Jonas Yden, bulguların gelecekte çok daha büyük değişikliklere sebep olabileceğini, kullanıcı bakışını ve karar alma sürecini öğrenmenin çok önemli olduğunu belirtmiştir.
Amacı Motor Nöron Hastalığı ile felçli olan insanların gözlerini kullanarak müzik çalabilmeleri ne olanak sağlamak olan Zacharias Vamvakousis EyeHarp projesi , yine aynı hastalık sebebiyle felçli insanların göz hareketleri ile çizim yapabilmelerine olanak sağlayan Zacharias EyeWriter açık kaynak girişiminden esinlenmiş.
Göz izleme yöntemi ile mobil cihazların test edilmesi eldeki mevcut cihazlarla oldukça zor. Var olan göz izleme sistemleri konu mobil cihazlar olunca bir çok problem yaratıyor.Kullanıcının baş kısmına takılan portatif göz izleme cihazları ise kullanıcının rahat hareket etmesini sağlarken veri toplama ve çekim kalitesi konusunda oldukça zayıf kalıyor. Bu da büyük ölçekli nitel projeler için daha fazla çaba, daha fazla zaman ve dolayısıyla daha fazla maliyet demektir.
Tobii Studio bütün bu eksikleri göz önünde bulundurarak ve mevcut göz izleme teknolojisinide kullanarak yeni bir platform tasarladı. Bu ürün sayesinde görsel ve istatistiksel çıktılar, doğru ve tekrarlanabilir olarak elde edilebilir.
Üründe X serisi göz izleme teknolojisi kullanılarak tasarlanmış. Bu versiyonun kullanılmasının sebebi kullanıcının interaktif sistemde çok rahat ve doğal davranmasının yanısıra baş kısmınada herhangi bir aygıt takmayı gerektirmiyor.
Şekilde de görüldüğü gibi iPad, İphone, Kindle gibi mobil cihazların yanında dergi, gazete ve hatta kitapların bile göz izleme yöntemi ile test edilmesi artık çok kolay.
Kullanılabilirlik sorumlularının -geniş kitlelere seslerini duyurabilmek adına- ünlü servisler için test yapmaları normal karşılanıyor. Pek çok insanın kullandığı ortak servisler üzerinden kitlelere sunulan raporlar bu raporlar, servis sağlayıcıların isteği dışında hazırlanıyor. Hatta servis sağlayıcılar tarafından incelendiği dahi bilinmiyor.
Alışılmışın dışında olan ise; büyük servislerin -resmi olarak- kullanılabilirlik testi yaptırması. Belki de göze en çok çarpan örnek ise Google ve Yahoo’nun, ‘göz izleme testi’ yaptırması.
Google’ın göz izleme testini, Market Research Collection (MRC) International isimli şirket hazırladı. Teste, dünya genelindeki kullanıcılar, webcam aracılığı ile teste katılmış ve ayrıntılı sonuçlar elde edilmiş. Test, daha çok Adsense için hazırlanmış olsa da, Google’ın sağladığı diğer servisleri de kapsıyor.
Yahoo da reklam odaklı bir göz izleme testi hazırlatmış. Test, göz izleme tekniğinin yanında kalp atışı, hareket hatta terleme dahi test değerlendirmesi için kullanılmış.
Sunulan hizmetin kullanıcılar tarafından nasıl algılandığı, ticaret için bu kadar önemli iken; kullanılabilirlik ve kullanıcı tecrübesini ölçen testlerin yakın gelecekte daha sık kullanılacağı su götürmez bir gerçektir. Yarın başka servislerin haberlerini okuyor olursak, şaşırmamalıyız.
Göz kaslarınızı esnetmenizin tam sırası, çünkü yukardaki uzaylı istilasını önlemek onlardan yararlanmanız gerekecek. James Powderly ve Rui Pereira’nın geliştirdiği bu oyun göz bebeklerinizle kontrol ediliyor. Oyuncu gözleriyle ekrandaki istilacılara odaklandığı zaman lazer silahını aktif hale getirmiş oluyor.
Göz izleme teknolojisinin video oyunlarına uyarlandığı ilk örnek bu değil ama göz izlemenin oyun deneyimini nasıl değiştirebileceğini göstermesi açısından güzel bir deney. Pereira aynı zamanda wordGaze adlı başka bir oyuna da imza atmış.
Bütün bu oyunlar birer deneme olsa da, göz izleme teknolojisi ile neler yapılabildiğini görmek ve neler yapılabileceğini hayal etmek oldukça heyecan verici.
Sony Move ve Xbox Kinect gibi mimik kontrollü video oyun konsollarının satışa sunulmasıyla, göz hareketlerinin oyun alanına girmesinin çok uzun zaman almayacağını biliyorduk. Yıllardır bilgisayar ekranında göz hareketleri ve izleme davranışları incelenebiliyor; fakat bu özelliğin televizyon ekranına aktarılması bu zamana kadar mümkün görülmüyordu. Akıllı televizyonların tanımı göz izleme teknolojileri için dünya dolusu imkân sağladı; çünkü yeni televizyonlar büyük ekranlarıyla birlikte bilgisayar gibi olmaya başladılar.
